Xung quanh dự thảo thông tư hướng dẫn thu phí nước thải:

Gây ô nhiễm, phải trả tiền

(Pháp luật, ngày 31/10/2003, tr.13)

Cũng giống các loại phí khác như phí rác thải, phí cầu phà, Nhà nước đã tính toán thêm một loại phí – phí nước thải. Đa phần, các tổ chức, cá nhân rất băn khoăn tại sao phải thu phí nước thải, việc thu phí nước thải này nhằm mục đích gì? Để có hành lang pháp lý thực hiện việc này, các cá nhân, tổ chức doanh nghiệp, công ty, tổng công ty, khu công nghiệp, khu chế xuất tất cả đều mong muốn Thông tư hướng dẫn vấn đề này sớm được “khai sinh”. Trong thời gian gần, Bộ Tài nguyên và Môi trường đã tổ chức hai cuộc hội thảo liên tiếp, lấy ý kiến của các tổng công ty và các doanh nghiệp chỉnh lý cho các dự thảo.

Theo số liệu thống kê, hàng năm nước thải các loại chưa được xử lý xả thẳng vào môi trường lên tới hơn 1 tỷ m³. Với hàm lượng các chất gây ô nhiễm cao, khối lượng nước thải này đã và đang gây ô nhiễm nghiêm trọng, làm phát sinh bệnh tật, ảnh hưởng xấu đến sức khoẻ và đời sống nhân dân. Để từng bước giải quyết triệt để thực trạng nói trên, ngày 13/6/2003, Chính phủ ban hành Nghị định số 67/2003 về phí bảo vệ môi trường đối với nước thải, áp dụng trên nguyên tắc “người gây ô nhiễm phải trả tiền” là chính sách điều tiết vĩ mô đối với mục đích giảm thiểu ô nhiễm môi trường từ nước thải, đồng thời tạo nguồn vốn đầu tư cải thiện môi trường. Theo Nghị định, khung mức phí được chia ra hai nhóm đối với nước thải công nghiệp và nước thải sinh hoạt, mức phí bảo vệ môi trường đối với nguồn nước thải này được tính trên một mét khối nước sạch. Mức phí bảo vệ môi trường đối với nước thải sinh hoạt được thu cùng với việc thu phí cấp nước sạch và trách nhiệm tổ chức thu phí thuộc các công ty cấp nước sạch ở địa phương. Còn việc thu phí bảo vệ môi trường đối với nước thải công nghiệp được quy định, doanh nghiệp kê khai mức thu phí phải nộp với Sở Tài nguyên và Môi trường và ở các địa phương, các cơ quan này có trách nhiệm thẩm định tờ khai và ra thông báo số phí doanh nghiệp phải nộp. Doanh nghiệp tự nộp phí vào tài khoản phí bảo vệ môi trường tại các kho bạc địa phương.

Tại hai cuộc hội thảo lấy ý kiến đóng góp vào Dự thảo Thông tư hướng dẫn tính phí nước thải do Bộ Tài nguyên và Môi trường tổ chức, đã có rất nhiều ý kiến đóng góp được nêu ra. Ông Chử Văn Nguyên - đại diện Tổng Công ty Hoá chất băn khoăn, trong các trường hợp có tranh cãi về số liệu, chẳng hạn giữa cơ quan thẩm định với văn bản tự kê khai của doanh nghiệp, ai sẽ là người đứng ra giải quyết?

Đại diện Công ty cổ phần Giấy Hải Phòng – Ông Phạm Quang Tần nêu ý kiến: “Ngành Giấy là ngành đặc thù dùng nhiều nước, công nghệ lạc hậu, liệu có được ưu tiên hệ số ngành hay không?”. Còn bà Huỳnh Kim Chi - đại diện Xí nghiệp Chế biến thực phẩm xuất khẩu Hải Phòng lại có khúc mắc khác: ” Xí nghiệp chỉ sản xuất khi có đơn đơn đặt hàng của nước ngoài, vậy trong khoảng thời gian họ không sản xuất thì mức phí được tính như thế nào?”. Theo ý kiến của người đại diện Nhà máy Đông lạnh số 42, để giản tiện, Nhà máy đã có đồng hồ đo nước sinh hoạt, nên chăng sử dụng ngay đồng hồ đó để làm căn cứ thu phí. Còn ý kiến của đại diện Công ty Cấp nước Hải Phòng – ông Đặng Quốc Khánh – cũng rất đáng chú ý: “Hiện ở Hải Phòng, phí đối với nước thải thu qua phí cấp nước sinh hoạt là 10%. Tuy nhiên, giá bán nước sạch sinh hoạt cũng có nhiều mức giá khác nhau. Vậy thu theo mức giá nào?”.

Ông Trương Mạnh Tiến - Vụ trưởng Vụ Môi trường cho biết, tất cả các ngành nghề đặc biệt sẽ được tính đến hệ số vùng và hệ số ngành, tuy nhiên không quá phân chia nhỏ lẻ. Đối với các doanh nghiệp sản xuất kinh doanh không liên tục trong năm, dự thảo sẽ tính đến mức thu phí theo quý hoặc tháng căn cứ vào hợp đồng; đặc biệt khuyến khích các doanh nghiệp đã xử lý tốt lượng nước thải khi thải ra môi trường. Đối với nước thải sinh hoạt có nhiều mức thu, thì sẽ dựa trên mức thu bình quân phí nước sạch. Còn việc xử lý nước thải ở các khu công nghiệp thì khuyến khích việc xử lý tập trung và chỉ thu một lần từ nguồn nước thải tập trung thải ra môi trường.

Cố vấn trưởng Dự án Môi trường Việt Nam – Canada – ông John Patterson cho hay: “Tôi không có quyền để nhận xét về chính sách của Việt Nam nhưng có thể khẳng định, Chính phủ Việt Nam quy định gây ô nhiễm phải trả tiền là một mô hình tốt nhưng cũng cần đưa ra cơ hội xử lý tốt, tất cả nhằm giảm ô nhiễm môi trường”.

Ghi nhận các ý kiến đóng góp, Bộ Tài nguyên và Môi trường sẽ sớm chỉnh lý, bổ sung để ban hành Thông tư hướng dẫn thu phí nước thải, cụ thể hoá các văn bản quy phạm pháp luật về phí bảo vệ môi trường đã được ban hành trước đó, hoàn thiện hành lang pháp lý bảo vệ và chống ô nhiễm môi trường trên cơ sở công bằng, hợp lý, hiệu quả, đảm bảo sự phát triển bền vững, lâu dài của nên kinh tế - xã hội nước ta.