En Ni-nô làm tăng nguy cơ cháy rừng

(Nhân dân cuối tuần, số 25, ngày 22/6/2003, tr.15)

En Ni-nô là hiện tượng thời tiết mỗi khi xuất hiện gây ra những đợt nắng nóng và mưa lớn kéo dài, trên diện rộng ở những khu vực khác nhau trên thế giới. Theo các nhà nghiên cứu môi trường, hiện tượng En Ni-nô xuất hiện trung bình từ ba đến bốn năm một lần; mỗi lần kéo dài từ 12 đến 18 tháng. En Ni-nô xuất hiện khi có áp suất không khí không cân bằng trên bề mặt biển Thái Bình Dương, tại đường xích đạo chạy qua vùng phân chia đại dương này thành đông và tây Thái Bình Dương. En Ni-nô là hệ quả của áp suất không khí cao ở Tây Thái Bình Dương trong khi phía nam đại dương này áp suất không khí lại thấp. Các nhà khoa học cho biết khi nhiệt độ bề mặt Thái Bình Dương khu vực gần đường xích đạo, tăng 3,5oC, hiện tượng En Ni-nô sẽ diễn ra. Nhiệt độ bề mặt đại dương tăng càng cao, En Ni-nô diễn ra càng ác liệt.

Hiện tượng En Ni-nô xuất hiện gần đây nhất là trong năm 1997-1998, là hiện tượng thời tiết xấu nhất trong vòng 40 năm gần đây. Nó gây lũ lụt trên diện rộng do mưa lớn ở Pê-ru và các nước ven biển khác ở phía tây lục địa Nam Mỹ, và hạn hán diễn ra trong thời gian dài ở phía tây Thái Bình Dương, nguyên nhân chính gây ra các vụ cháy rừng trên diện rộng ở các nước như Ô-xtrây-li-a, In-đô-nê-xi-a và Thái Lan.

Sự trở lại của En Ni-nô lần này, theo trung tâm dự báo khí hậu thuộc trường Đại học Ca-li-pho-ni-a, Mỹ, diễn ra không gay gắt như thời kỳ 1997-1998, bắt đầu từ tháng 6-2002 và có khả năng tiếp diễn đến hết năm 2003. Tuy nhiên, nhiệt độ bề mặt nước biển cao bất thường được thông báo diễn ra ở phần phía đông Thái Bình Dương, dọc theo đường xích đạo, nhưng sẽ chỉ tác động trực tiếp một số vùng trên thế giới. In-đô-nê-xi-a và phía đông Ô-xtrây-li-a bị hạn hán nặng, kéo dài tới vài tháng. Trung tâm nghiên cứu khí hậu quốc gia Ô-xtrây-li-a thông báo hiện tượng En Ni-nô xuất hiện từ tháng 11-2002 có thể kéo dài tới tháng 6-2003. Các đám cháy rừng ở In-đô-nê-xi-a có thể bắt đầu từ tháng 6-2003 và kéo dài tới tháng 9 năm nay. Từ giữa tháng 10-2002, những đám cháy rừng lớn, lan rộng ở Ca-li-man-ta. Ở phía động và tây Ca-li-man-ta, nam Xu-ma-tơ-ra cũng như ở các khu rừng thông và rừng thường gần các thành phố Cun-nin-gan và Pu-vô-ke-tô ở Gia-va xuất hiện các đám cháy rừng quy mô nhỏ hơn. Nguyên nhân của tất cả vụ cháy rừng là do En Ni-nô gây nắng nóng, khô hạn.

Trái ngược với hiện tượng En Ni-nô là hiện tượng La Ni-na, diễn ra trong các năm 1999 và 2000 gây mưa lớn thường xuyên và các vụ cháy rừng ngắn hơn ở các khu vực khác nhau trên thế giới. Hiện tượng La Ni-na xuất hiện khi nhiệt độ bề mặt đại dương, vùng gần xích đạo đi qua, lạnh bất thường. Khi hiện tượng La Ni-na suy giảm và biến mất vào năm 2001, một đợt En Ni-nô mới lại bắt đầu hình thành, đạt tới điểm cực mạnh vào tháng 3-2002, gây ra các vụ cháy rừng lớn, kéo dài ở Ô-xtrây-li-a và In-đô-nê-xi-a.

Ở Thái Lan, sự trở lại của En Ni-nô lần này, theo Tổng Giám đốc các công viên quốc gia, vườn bách thảo và bách thú Thái Lan X.Pi-en-xta-pôn, sẽ gây ra các đám cháy rừng tồi tệ nhất trong vòng bốn năm gần đây. Nhằm đối phó nạn cháy rừng, Thủ tướng Thái Lan Thặc-xỉn Xin-na-vắt đã chỉ thị cho Bộ Môi trường và các nguồn tự nhiên của Thái Lan – tăng cường kiểm soát và nâng cao tính hiệu quả của công tác phòng, chống cháy rừng trong mùa khô. Thái Lan đã thành lập 15 trung tâm và 64 trạm kiểm soát và ngăn chặn nạn cháy rừng trong toàn quốc. Những bức ảnh do vệ tinh chụp năm 2000 cho thấy Thái Lan có ít nhất 107,5 triệu rai (một rai = 1.640 m2) rừng; trong đó có 72,7 triệu rai rừng có nguy cơ bị cháy do lá, cành và cây khô. Cơ quan phòng chống cháy rừng của Thái Lan mở các lớp tập huấn cộng đồng về công tác bảo vệ các nguồn tự nhiên và cung cấp thông tin về bảo vệ rừng cho các cơ quan của chính phủ; giáo dục ý thức bảo vệ rừng cho các cộng đồng sống gần rừng... Thái Lan được các nước ASEAN bầu làm trung tâm khu vực về đào tạo và phổ biến thông tin về công tác kiểm soát cháy rừng; đóng góp tích cực vào nỗ lực quốc tế kiểm soát cháy rừng, bảo vệ “lá phổi xanh” của quả đất.