CÁC BIỆN PHÁP GIẢM THIỂU Ô NHIỄM KHÔNG KHÍ TỪ NGUỒN DI ĐỘNG Ở CALIFONIA, MỸ

KHẢ NĂNG VẬN DỤNG VÀO ĐIỀU KIỆN VIỆT NAM

Th.S Nguyễn Đinh Tuấn

Viện môi trường và tài nguyên - Đại học Quốc gia TP. Hồ Chí Minh.

 

Trong thời gian từ 30 tháng 10 đến 11 tháng 11 năm 1999, US- AEP (United States asia Envinomental Panrnership) đã tổ chức một chuyếnnghiên cứu ngắn hạn (Study Tour) về "Các biện pháp công nghệ và quản lý đối với khí thải từ nguồn di động" tại bang Califonia, mỹ cho một số chuyên gia môi trườngtừ các nước Châu Á. Tham gia chuyến đi có 16 thành viên đến từ 8 nước Châu Á, trong đó có 5 nước Đông Nam Á. Trong chuyến đi chúng tôi đã có cơ hội tiếp xúc với khoảng 20 cơ quan khác nhau hoạt động trên các lĩnh vực quản lý môi trường, vận tải công cộng, sản xuất thiết bị xe máy, cung cấp nhiên liệu, sản xuất dụng cụ đo đại ô nhiễm không khí, giảng dạy và nghiên cứu... và được nghe rất nhiều các báo cáo khác nhau ở những khía cạnh khác nhau khi cùng nhằm tới một mục đích là giảm thiểu ô nhiễm không khí từ nguồn di động. Với những kiến thức thu lượm được từ chuyến đi và những kinh nghiệm trong thời gian hoạt động trong lĩnh vực ô nhiễm không khí, đặc biệt là ô nhiễm từ nguồn di động, tôi muốn trình bày một số biện pháp mà ngành môi trường California, Mỹ đã áp dụng thành công và khả năng vận dụng chúng trong hoàn cảnh nước ta.

Các biện pháp giảm thiểu ô nhiễm không khí từ nguồn di động ở bang California(CA).

California có diện tích tương đương Việt Nam và có số dân vào khoảng 35 triệu người. Hiện tại ở bang Califonia có khoảng 30 triệu xe ô tô các loại lưu hành. Nguồn thải ô nhiễm không khí tại Califroia chủ yếu là từ các phương tiện vận tải thể hiện qua các thống kê sau:

Bảng 1: Tỷ lệ các nguồn thải khí dung (Smog)

Nguồn thải Tỷ lệ%

Xe du lịch, xe vận tải nhẹ 43

Xe vận tải nặng 11

Máy bay , tàu hoả, tàu biển 6

Các phương tiện vận chuyển khác 8

Hoạt động công nghiệp và thương mại 19

Nguồn phân tán 13

Từ năm 1966 công tác kiểm soát khí thải từ xe cộ được tiến hành. Từ đó đến nay chương trình được vận hành liên tục với những mốc đáng nhớ như sau:

Năm 1975- Bắt đầu sử dụng xăng không pha chì; 1983- Chương trình bảo dưỡng và kiểm soát xe được thiết lập ở 64 thành phố; 1985- Tiêu chuẩn thải nghiêm ngặt đối với xe cộ; 1989- Giới hạn sự bay hơi đối với xăng; 1992- sử dụng nhiên liệu giàu ôxy tại những TP có mức CO cao, 1999- Đề xuất tiêu chuẩn thải mức độ 2.

Trong thời gian đó hàng loạt các biện pháp đã được áp dụng, trong đó đáng chú ý có những vấn đề như sau:

Có luật lệ đầy đủ và có cơ quan quản lý mạnh:Ở California có đủ các luật lệ của Liên bang và bang như Đạo luật làm sạch không khí, các quy định dưới luật, các tiêu chuẩn môi trường rất đầy đủ để làm cơ sở thực hiện việc kiểm soát khí thải từ nguồn di động. để quản lý chất lượng không khí tại bang có cơ quan tài nguyên không khí (Air Resources Board-ARB) trực thuộc cơ quan bảo vệ môi trường (EPA) bang, ARB có 35 chi nhánh tại các địa phương.

Đẩy mạnh công tác giám sát môi trườngkhông khí: Mạng lưới giám sát chất lượng môi trường không khí rất được chú trọng, dùng để giám sát các thông số ô nhiễm không khí như Ôzôn, NO₂,CO,SO₂, H₂S,HC,Bụi,VOC,TSP, mưa axit và các thông số khí tượng như gió (tốc độ, hướng), nhiệt độ, độ ẩm, áp suất khí quyển, bức xạ mặt trời. Hỗu hết các trạm monitoring đều hoạt động theo chế độ tự động và cho kết quả liên tục hàng giờ và một khoảng thời gian nhất định tuỳ thuộc vào thông số.

Kiểm tra khói thải của xe: đây là một biện pháp xuất hiện nghiêm ngặt để hạn chế lượng khói thải từ nguồn di động. Tất cả các loại xe đưa ra lưu hành đều phải kiểm tra các bộ phận kỹ thuật liên quan đến việc thải khói và kiểm tra sự thải khói. Nếu xe nào không đạt thì phải sữa chữa và điều chỉnh, sau đó kiểm tra lại mà không phải nộp chi phí kiểm tra (65 USD) cho lần kiểm tra thứ hai. Các thông số ô nhiễm trong khói thải phải kiểm tra là CO₂,O₂,HC,CO. Thông thường sau 2 năm thì các xe phải kiểm tra lại. Toàn bang California có 8.000 trạm kiểm tra khói với 3.000 kỹ thuật viên. Hàng năm có khoảng 10 triệu xe được kiểm tra.

Sử dụng nhiên liệu sạch: Đây là biện pháp tích cực nhất để hạn chế khí thải từ xe cộ. Hiện nay tại California đã thực hiện biện pháp này bằng các hình thức sau:

+ Sử dụng xe dùng điện (Electric Vehicles). Từ chủ trương sử dụng xe không gây ô nhiễm của cơ quan tài nguyên không khí năm 1990 đến năm 1998 đã có 2% tổng số xe car ở California là xe sử dụng động cơ điện nhưng đã đóng góp đến 9% trong việc giảm ô nhiễm do khí thải từ phương tiện vận tải. Hiện nay trên thị trường đã có các xe dùng động cơ điện của các hãng honda, Toyota, Nissan, General Motor, Chrysler. Chính quyền có nhiều biện pháp khuyến khích, hỗ trợ đối với việc sử dụng xe dùng điện.

+ Chuyển đổi xe sử dụng nhiên liệu là xăng hay dầu diesel thành xe sử dụng nhiên liệu là khí hoá lỏng (CNG) hoặc khí thiên nhiên (NG), dùng làm giảm đáng kể chát ô nhiễm nhất là các thông số như bụi (Paniculates), CO,NO,HC. Chính quyền cũng có các biện pháp trợ giá đáng kể cho biện pháp này.

+ Sử dụng các loại nhiên liệu khác như Hydrogen, Methanol, Ethanol. Nhiên liệu giàu ôxy (oxygenated Fuel), năng lượng mặt trời. Các biện pháp này được nghiêm cứu và có những thành công đáng kể được đưa vào ứng dụng trong thực tế.

Hạn chế sự bay hơi của nhiên liệu: đây cũng là một biện pháp được chú trọng và giảm bớt các chất ô nhiễm do sử dụng nhiên liệu. Nhiều biện pháp rất đơn giản nhưng đưa lại hiệu quả cao như việc cải tiến vòi bơm xăng.

Biên pháp kỹ thuật để tăng cường sự cháy. Công ty Turbodyne chế tạo loại thiết bị cấp khí cao áp " Turbpac TM" kết hợp với sử dụng xúc tác đã cho xe sử dụng nhiên liệu diesel đã đưa lại kết quả là giảm được 80% CO, 52% bụi.Hiện nay có nhiều Công ty đã sử dụng kỹ thuật này như Honda, GM.

Các biện pháp hỗ trợ khác. Hàng loạt các biện pháp hỗ trợ khác được thực hiện để góp phần giảm lượng phát thải từ nguồn di động như giáo dục nhận thức, khuyến khích sử dụng phương tiện công cộng, khuyến khích dùng chung xe (Carpool), khuyến khích dùng xe đạp...

Kết quả đạt được.

Các biện pháp trên đã đưa lại kết quả đáng khích lệ là giảm được5% năm lượng khí thải ô nhiễm từ xe cộ. Mục tiêu phấn đấu đến năm 2010 là giảm được 80% lượng khí thải ô nhiễm từ xe cộ so với năm 1995. Môi trường không khí bao quanh được cải thiện đáng kể thể hiện qua biểu đồ.

Biểu đồ 1: Diễn biến nồng độ CO ở California qua các năm.

Kết quả đo đạc của 31 trạm giám sát môi trường ở vùng Duyên hải phía Nam California cho thấy số ngày có nồng độ các chỉ tiêu môi trường vượt quá tiêu chuẩncủa Liên bang là rất ít. Cụ thể cộng tất cả các ngày ở các trạm như sau: CO:10 ngày, ozone : 57 ngày, NO: 1 ngày, Bụi lơ lửng (PH 10): 0,Bụi tổng cộng, chì:0.

Khả năng vận dụng ở Việt Nam.

Trong những biện pháp mà bang California đã áp dụng ở trên có rất nhiều biện pháp chúng ta chưa có điều kiện để áp dụng do thiếu kinh phí, do hạn chế trình độ kỹ thuật. Tuy nhiên để giảm bớt mức độ ô nhiễm không khí do hoạt động giao thông vận tải có một số việc chúng ta có thể tiến hành ngay . Cụ thể là:

Biện pháp quản lý: cần có một cơ quan đủ mạnh để đảm trách công tác khống chế ô nhiễm do hoạt động giao thông vận tải.Với cơ cấu hiện tại trách nhiệm này được chia sẻ cho nhiều đơn vị nên kết quả không cao.

Biện pháp quy hoạch, đầu tư xây dựng: Nhất là đối với mạng lưới đường sá.

Hiện nay công tác này chưa tốt dẫn đến hệ quả là mức độ tăng trưởngcủa mạng lưới đường sá chậm hơn rất nhiều so với mức tăng trưởng đô thị hoá, tăng trưởng dân số và tăng trưởng phương tiện vận tải.

Hạn chế sự gia tăng phương tiện vận chuyển một cách tự phát: tăng cường và cải thiện các phương tiện vận tải công cộng như xe buýt, tiến tới xây dựng các phương tiện vận tải công cộng hiện đại hơn như tàu điện ngầm, tàu điện trên cao...

Sử dụng nhiên liệu sạch: Trước tiên là đưa vào việc sử dụng xăng không chì và có lộ trình để loại bỏ dần việc dùng xăng có chì. Tiếp cận với việc sử dụng các loại nhiên liệu sạch khác như điện, ga, Hydro, năng lượng mặt trời...

Cải thiện kỹ thuật xe máy nhằm giảm bớt sự phát thải khí ô nhiễm từ xe cộ và sử dụng các biện pháp đơn giản để giảm sự bay hơi nhiên liệu.

Tăng cường kiểm soát sự phát thải như kiểm tra sự thải khói, kiểm định kỹ thuật máy móc. Biện pháp này đã có nhưng còn yếu và vận hành chưa tốt.

Biện pháp giáo dục cộng đồng.